De Boon Literatuurprijs 2026: dit is mijn winnaar

De Boon Literatuurprijs 2026 komt eraan. En ik heb alle boeken op de shortlist gelezen. Alle vijf. Niet omdat het moest, maar omdat ik het gewoon graag doe. En vooral omdat ik vind dat je pas echt kunt oordelen als je het volledige plaatje kent.

Dus ja, ik heb mijn winnaar gekozen. En die deel ik hier graag: ‘Als de dieren’ van Lieselot Mariën.

Sfeerbreker: de prijs is uiteindelijk gegaan naar ‘Grondwerk’ van Tijl Nuyts. Wat ik van dat boek vind, lees je ook hieronder.

Eerst dit: ik lees alles (en waarom dat belangrijk is)

Als ik zeg dat dit mijn winnaar is, dan meen ik dat ook. Ik heb namelijk alle vijf shortlist-genomineerden gelezen. Voor mij is dat de enige zinnige manier om het voor jou persoonlijk “beste boek” eruit te halen. Doe je dat niet, dan kies je gewoon het beste boek van de twee of drie die je wel gelezen hebt. En dat voelt toch een beetje als valsspelen.

Ik merk dat wel vaker: mensen hebben snel een mening over een shortlist, terwijl ze de helft ervan niet kennen. Dat mag natuurlijk. Maar dan noem ik het eerder een voorkeur dan een oordeel.

En net omdat ik het wél grondig aanpak, zie ik ook beter waar de verschillen zitten. Niet alleen in verhaal, maar vooral in stijl en impact.

Mijn probleem met elitaire literatuur

Wat mij tijdens het lezen opnieuw opviel, is hoe vaak Literatuur pas waarde lijkt te hebben als je er moeite voor moet doen. Als lezer haak ik daar eerlijk gezegd op af. Voor mij mag een boek complex zijn, maar het moet me wel meenemen.

Ik heb dat ooit heel sterk gevoeld bij Melkboer van Anna Burns, ooit winnaar van de Booker Prize. De eerste vijftig pagina’s was ik onder de indruk. Origineel, krachtig, anders. Maar daarna sloeg mijn oordeel volledig om. Lange zinnen, eindeloze gedachten, herhalingen. Ik had het gevoel dat ik naar iemand luisterde die maar bleef praten zonder ooit tot de kern te komen. Wat begon als bewondering, eindigde in pure frustratie.

En dat is voor mij de kern. Lezen moet geen marteling zijn. Een boek mag natuurlijk uitdagen, maar het moet ook iets geven. Inzicht. Emotie. Schoonheid. Niet alleen het gevoel dat je je best moet doen om het te begrijpen.

Jury’s zijn ook maar mensen, dus ik begrijp dat ze soms vallen voor originaliteit of experiment. Maar voor mij is leesbaarheid geen detail. Het is essentieel.

De shortlist van de Boon Literatuurprijs 2026: sterk, maar niet gelijkwaardig

Dit zijn de vijf boeken op de shortlist van de Boon Literatuurprijs 2026.

• ‘Als de dieren’ — Lieselot Mariën (Das Mag)
• ‘De mensheid zal nog van mij horen’ — Joris van Casteren (De Bezige Bij)
• ‘De rode koe’ — Hans Depelchin (De Geus)
• ‘Grondwerk’ — Tijl Nuyts (Atlas Contact)
• ‘Het geschenk’ — Gaea Schoeters (Querido)

En laat één ding duidelijk zijn: het niveau ligt hoog. Vier van de vijf boeken gaf ik vier of vijf sterren. Dat zegt genoeg. De verschillen zitten dus niet in goed of slecht, maar in nuance. In stijl. In wat blijft hangen.

Voor mij was er één boek dat er echt uitviel, maar dan in de verkeerde richting. Terwijl ik het las, dacht ik meer dan eens: wou de schrijver hier vooral tonen hoe slim hij is? En misschien ook een beetje: wou de jury dat belonen? Dat soort boeken ligt mij gewoon niet. Geef mij maar eenvoud die raakt, in plaats van complexiteit die afstand creëert.

Net omdat het niveau zo hoog ligt, wordt die ene uitschieter extra zichtbaar. En tegelijk maakt dat mijn keuze bovenaan des te duidelijker.

Mijn winnaar van de Boon Literatuurprijs 2026: Als de dieren van Lieselot Mariën

Mijn absolute winnaar is zonder twijfel Als de dieren van Lieselot Mariën. Dit boek deed iets wat de andere boeken ook probeerden, maar minder consequent: het raakte. Echt.

Schrijven over pril moederschap is duidelijk in opmars, maar zelden las ik het zo eerlijk en scherp. Geen geromantiseerd beeld van roze wolken, wel de spanning tussen het verlangen om moeder te zijn en de realiteit die soms hard binnenkomt. Dat contrast voel je op elke pagina.

Wat mij vooral bijbleef, is hoe lichamelijk dit boek is. Mariën beschrijft hoe een lichaam verandert, leegloopt, uitgeput raakt en tegelijk blijft geven. Die vergelijking met de mythe van Inanna, die door zeven poorten van de hel gaat en telkens iets moet afleggen tot ze naakt overblijft, vond ik bijzonder sterk. Het vat perfect samen wat hier gebeurt.

En toch leest Als de dieren heel vlot

Dat is misschien nog het strafste. Een zwaar thema, maar nergens log of nodeloos ingewikkeld. Gewoon helder, doordacht en meeslepend geschreven. Dat is voor mij exact wat goede literatuur moet doen.

Toen ik het las, dacht ik ook: ik hoop dat dit boek niet te veel mannelijke juryleden tegenover zich krijgt. Niet omdat mannen hier niets over mogen zeggen, maar omdat je als vrouw misschien sneller aanvoelt wat er op het spel staat voor, tijdens en na een zwangerschap. Dat merkte ik ook toen ik een recensie las van een man die het boek behoorlijk afkraakte. Ik dacht alleen maar: “Ja, kijk, dat bedoel ik dus.”

Dit was trouwens ook mijn favoriet voor de Bronzen Uil 2025. Dat die prijs naar een ander boek ging, vond ik persoonlijk moeilijk te begrijpen. Maar goed, meningen verschillen.

Voor mij is dit het boek dat alles heeft: inhoud, stijl én impact.

De andere genomineerden van de Boon Literatuurprijs 2026 kort beoordeeld

De mensheid zal nog van mij horen van Joris van Casteren (★★★★★)

Een ontdekking voor mij. Van Casteren reconstrueert levens van gewone mensen op basis van dagboeken, en doet dat op een ongelooflijk menselijke manier. Kleine, vaak trieste levens die blijven hangen. Zijn stijl is eenvoudig, maar net daarin zit de kracht. Ik vloog erdoorheen.

Grondwerk van Tijl Nuyts (★★★★)

De eerste pagina’s waren even doorbijten, maar daarna zat ik erin. Een bijzonder origineel verhaal, met een naakte molrat als onverwachte hoofdrolspeler. Het klinkt absurd, maar het werkt. De combinatie van Brussel en de Hoorn van Afrika en de klimaatboodschap maken dit een intrigerend geheel.

Het geschenk van Gaea Schoeters (★★★★)

Een sterk verhaal, verpakt als een fabel. Het idee alleen al is geweldig: duizenden olifanten in Berlijn. Eerst bijna magisch, daarna botsend met de realiteit. Een scherpe blik op hoe wij omgaan met grote problemen. En ja, ik heb een zwak voor olifanten.

De rode koe van Hans Depelchin (★)

Dit was voor mij de vreemde eend in de bijt. Ik had voortdurend het gevoel dat ik iets aan het lezen was dat vooral intellectueel wilde overkomen. Veel thema’s, veel ambitie, maar voor mij werkte het niet. Ik miste houvast. Af en toe mooi geschreven, maar te vaak verloor het zichzelf in complexiteit.

En nu jij

Op 24 maart weten we wie de Boon Literatuurprijs 2026 effectief wint. Ik ben benieuwd of de jury dezelfde richting uitgaat, of toch voor iets helemaal anders kiest.

Voor mij is de keuze duidelijk. Als de dieren is het boek dat het meest raakt, het meest blijft hangen en tegelijk het meest toegankelijk blijft.

Maar goed, dat is mijn mening. Ga je akkoord met mijn winnaar van de Boon Literatuurprijs 2026, of kies jij iets helemaal anders? Laat weten!

PS: mijn lijst gelezen boeken eerste kwartaal 2026 staat ook al online.

© C’bon, blogger en freelance copwyriter